Тыа сирэ, нэһилиэк кэскилэ, нэһилиэнньэ олоҕун-дьаһаҕын тупсуута, сайдыыта, биллэн турар аҕа баһылыктан, кини салайар дьаһалтатыттан тутулуктаах. Дьоһуннаах дьаһаллаах, норуотун иннин өтө көрөр, нэһилиэк, улуус сайдыытыгар сүҥкэн кылааты киллэрбит салайааччылар урут да бааллара, билигин да бааллар.
Бүгүн «Баһылык» рубрикабыт ыалдьытынан буолар, СӨ «Гражданскай килбиэн» бэлиэлээх, Чечня уонна Анал байыаннай дьайыы бэтэрээнэ, үһүс болдьоҕун норуотун итэҕэлин ылан баһылыктаан олорор Алексей Николаевич Сивцев.
Төрөөбүт нэһилиэкпэр кылаат хаалларар туһугар
Мин, биир дойдулаахтарым, доҕотторум көҕүлээһиннэринэн уонна төрөөбүт нэһилиэкпэр тус кылааппын хаалларар сыаллаах быыбарга турунан, норуотум итэҕэлин ылан баһылыктаан олорбутум номнуо 15 сыла буолла. Оччолорго сыал-сорук оҥостубут былааннарым сүрүн соруктарын толордум дии саныыбын. Ол эрэн аһаҕас хаалар боппуруостар бааллар, холобур, быраас амбулаториятын эбийиэгин тутуу кыаллыбата. Бастаан баһылыгынан олорор сылларбар, дьаһалта салалтатын, дьокутааттарбын кытта сүбэлэһэн үппүтүн-бүддьүөппүтүн көрүнэн тутуулары санаа хоту ыытар этибит. Билигин оннук буолбатах… Бүддьүөт кырыымчык, сокуон күн-түүн уларыйар, аҥардас докумуон үлэтэ, тус ирдэбиллэр, хааччахтааһыннар тыа сирин бытаардаллар. Тыа сиригэр үлэ миэстэтэ суоҕа, олохсуйуох да ыччаты атахтыыр. Ол эрэн кыаллыбат боппуруос диэн суох. Нэһилиэнньэ күүһүнэн, уопсастыбаннай хамсааһын кыаҕынан элбэх үлэ ыытыллар, сайдыы барар. Нэһилиэкпит «Эркин» эр дьон түмсүүтэ — уопсастыбаннай үлэ тутаах салалтата, сүрүн күүһэ. Маны сэргэ ыччат — «Дьулуур», орто саастаахтар — «Тэтим», бэтэрээннэр — «Ситим» түмсүүлэрэ нэһилиэк олоҕун салайсаллар.
Тэтимнээх олох суолун-ыччакка
Баһылыгынан үс болдьоҕу олорон, нэһилиэгим сайдарын туһугар тус кылааппын киллэрдим, сырабын биэрдим дии саныыбын. Быйыл үлэбин түмүктүүбүн, тэтимнээх олох суолун эдэр дьоҥҥо туттарабын. Билиҥҥи кэм, интэриниэт, куйаар ситимин үйэтэ кэллэ. Билиҥҥи олоҕу, аныгы кэм ыччата салайыахтаах. Кэмэ, ирдэбилэ оннук. Эдэрдэргэ итэҕэйиэххэ, кэскиллээҕи эрэниэххэ наада. Оннук, норуотун кытта үлэлиэ диэн мэктиэлиир кандидатурабынан — Алаһыай орто оскуолатын учууталын, олохтоох ыччаты Николай Николаевич Кондакову бэлиэтиибин. Киниэхэ үлэбин салҕыаҕа диэн эрэнэбин.
Ытык иэспин толордум
2022 сыллаахха, байыаннай хомуур буолбутугар, «Боотур» байыаннай этэрээккэ, Чечняҕа бииргэ сулууспалаабыт уолаттарбын кытта бараары гыммыппын, баһылык айанныыра көҥүллэммэт диэн ылбатахтара. Ааспыт сылга, үлэм улахан соруктарын, былааннарын толорон, 6 ыйдаах хантыраах баттаан, анал дьарыктары, полигоннары ааһан, Харьков уобалаһыгар, Кисловка, Котлярово дэриэбинэлэринэн блиндажтарынан олорон, инники күөҥҥэ киирэр этэрээккэ, дивизия бирикээһинэн 1,5 ыйга штурмовой этэрээккэ, бөҕөргөтөр хамаандаҕа кыттан, этэҥҥэ дойдубар эргиллэн кэллим. Этэрээтим байыастара бары, уоппуска, сынньалаҥ диэни билбэккэ, дуогабарбыт бүтүөр диэри бииргэ сырыттыбыт. Онон Дойдум иннигэр ытык иэспин толорон, санаабын сиппит курдук сананабын.
Нэһилиэнньэбинэн киэн туттабын, бар дьоммор махтанабын
Нэһилиэккэ төрөөбүт түөлбэлэрин таптыыр, ытыктыыр, дойдулара сайдарын туһугар кыһаллар, мөхсөр дьон олохсуйан олорор. Үлэ да барылынан көрдөххө, барыта түмсүүттэн, нэһилиэнньэ күүһүнэн оҥоһуллар. Төрөөбүт нэһилиэкпэр, биир дойдулаахтарбар махтанабын, киэн туттарбын биллэрэбин. Нэһилиэгим дьонун-сэргэтин инникитин бу курдук түмсүүлээх, уопсай дьыалаҕа бэлэмнээх буолуохтара, оҥоһуллубуту, тутуллубуту салҕыы сайыннарыахтара, дьоһун олоҕу олоруохтара диэн эрэнэбин. Бары чэгиэн-чэбдик доруобай, үлэҕэ-үөрэххэ ситиһиилээх, олоххо үтүө көрүүлээх буолуҥ.
Олоххо киирбит сүрүн үлэлэр, тутуулар, бэлиэ тэрээһиннэр:
2010с. — успуорт саалатын, үүт сыаҕын, сылгыһыттар, отчуттар дьиэлэрин тутуу; Авиабылаһаакка күрүөтүн саҥардааһын;
2011с. — успуорт саалатын үлэҕэ киллэрии.
2012с. — Ил-эйэ дьиэтэ, оскуола остолобуойа тутуллуута; Экологическай лааҕыр оҕолоро Сыбаатайга экиспэдииссиийэлэрэ.
2013с. — Модульнай ДЭС үлэтэ, мусуойу тутуу, ыһыах былаһааккатын күрүөтүн оҥоруу, 12 м. иэннээх оҕо былаһаакката олоххо киириитэ.
2014с. — Билайн сибээс холбонуута; бэтэрээннэр искибиэрдэрин тутуу, Бочуоттаах олохтоохторго аналлаах дуоска туруоруу; Гараас хапытаалынай өрөмүөнэ; Турубалары, радиатордары тиэйэн аҕалан 15 ыал ититэр ситимҥэ холбонуута; Буолах учаастакка күрүө, сылгы хаһаатын тутуу.
2015с. — Ыччат киинин, уһуйаан тутуутун саҕалааһын; 2 кыб.исписэлиистэр дьиэлэрин, бибилэтиэкэни тутуу; култуура киинигэр хапытаалынай өрөмүөн ыытыы.
2016с. — Ыһыахха Ат сүүрдүүтэ; Лев учаастакка хаһаа, оҕо былаһааккатын тутуу; Уулууссаларга саҥардыы үлэтэ.
2019с.— «Алаһыай аллеята» оҥоһуллуута; 12 кыб. олорор дьиэ тас иэнин ититэн тупсарыы; Уһуйааны үлэҕэ киллэрии; 32 ыалга турубалары аҕалыы; Павел Созонов аатыгар анал дуоска туруоруу; Буолах учаастагар отчуттар дьиэлэрин тутуу; дьиэлэр уулуссаларын аадырастарын саҥардааһын, уулуссаҕа тренажердары туруоруу, кылабыыһа күрүөтүн оҥоруу.
2020с. —ППМИ бырагырааманан оҕо былаһааккатын олоххо киллэрии; Баанньык, оҕо уһуйаанын куукунатын тутуу; Сыбаалка миэстэтин саҥардыы.
2021с.— Оскуола тутуутун сөргүтүү, П. Созонов аатынан искибиэри арыйыы; Бэтэрээннэр искибиэрдэрин саҥардааһын, «Патриот» автотырааныспар ылыы; Октябрьскай уулуссаҕа «Сулус» бэлиэ туруоруу;
2022с. — «Киһилээх таас» экиспэдииссийэҕэ айан; ППМИ бырагырааманан искибиэр, В.А.Местников аатынан орто оскуола үлэҕэ киириитэ.
2023с. — Өрөгөйүөннээҕи мас тардыһыы; Успуорт саалаҕа хапытаалынай өрөмүөн; Бөртөлүөт былаһааккатын саҥардыы, тупсарыы.
2024с. — Алаһыай 90 сыллаах үбүлүөйэ, улуустааҕы Ат сүүрдүүтэ.
2025с. — өрөспүүбүлүкэтээҕи Мас тардыһыыны тэрийии.
Ааптар: Саргылана Кокорина