Аҕа дойдуну көмүскүүр Улуу сэриигэ сэбиэскэй норуот Кыайыытын 80 сылыгар аналлаах улуус бэтэрээннэрин спартакиадата, өссө култуурунай диэн эбиликтээх үрдүк таһымнаахтык буолан ааспыта. Бу тэрээһиҥҥэ эппиэттээх Байды нэһилиэгэ этэ. Баһылык А.Д. Бубякин, бэтэрээннэр Сэбиэттэрин бэрэссэдээтэлэ В.В. Лаптева, нэһилиэк бары олохтоохторо сорудаҕы, улахан түбүгү кыайдылар диэн дьон-сэргэ сыаналаата уонна махтанна.
Бүгүҥҥү «Кыайыы 80 сыла» анал балаһаҕа Байды нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, сэрии кэмин оҕото, үлэ бэтэрээнэ, Саха Өрөспүүбүлүкэтин үөрэҕириитин туйгуна, иккис эрэсэрээттээх дуобатчыт Евдокия Александровна Шадринаны билиһиннэрэбин.
«Ийэм Слепцова Елена Егоровна Абыйтан төрүттээҕэ. Аҕам бииргэ төрөөбүттэриттэн элбэх ыччат тарҕанан, кинилэр кэнчээрилэрин кытта бу күҥҥэ тиийэ уруурҕаһан-аймахтаһан, олорон кэллибит», — диэн Евдокия Александровна сэһэргэһиибитин саҕалаата.
Шадриннар уопсайа 11 оҕолоохторуттан 4 оҕо кыра саастарыгар өлөн, сэттиэ улаатан киһи буолбуттар. Евдокия Александровна бииргэ төрөөбүттэрэ: Петр Александрович, Егор Александрович, Алексей Александрович Мария Александровна, Константин Александрович, Николай Александрович — алтыан тыыл уонна үлэ бэтэрээннэрэ этилэр. Бу үтүөкэн дьон дьоһуннаахтык олорон, үлэлээн-хамсаан ааспыттарын саастаах уонна орто көлүөнэ дьон билэр, өйдүүр буоллахпыт. Бэл, бары дьүһүннэринэн маарыннаһалларыттан «Шадриннар» диэн билбэт да киһи тута билиэн сөптөөҕө.
«Сэриигэ Кыайыы сылыгар 7 эрэ саастааҕым. Аччыктаабат этибит. Икки кыра оҕоҕо сылга биирдэ көрүллэр көмө харчы баара. Оччолорго эбиликкэ тииҥ этин сиирбит. Бутугаһа олус минньигэс уонна тотоойу буолара.
Төрөппүттэрбэр, убайдарбар, эдьиийбэр «кыраҕыт мин буолабын» диэн атаахтаабакка, араас сарыктары толорорум. 12 сааспыттан «Кыһыл Маай» холкуоска бэйэм саастыылаахтарым тэҥинэн ынахха, сылгыга эҥин бостуугунан үлэлээбитим.
Үөрэҕим туһунан эттэхпинэ, убайым Петр Александрович Орулуоба оскуолатыгар дириэктэрдиирин саҕана 1953-1954 сс. Арҕахтаахха үөрэммитим. Өлөөкө Күөллээҕи, аныгылыы эттэххэ, оҕо уһуйааныгар ананан үлэлээбитим, оччотооҕу бииргэ алтыспыт дьоммун, оҕолору, кинилэр төрөппүттэрин билигин барыларын аахтара өйдүүбүн. Сорох иитиллээччилэрбин Алаһыай орто оскуолатыгар 1970-1975 сс. математика учууталынан үлэлиир сылларбар үөрэппитим.
Оччолорго Алаһыай оскуолатын директорынан Василий Гаврильевич Стручков, саабыһынан Николай Николаевич Винокуров үлэлээн, иллээх-эйэлээх, сүрүнэ кыахтаах педагогическай кэллэктииби тэрийбиттэрэ. Олохтоох учууталлары сэргэ киин сирдэртэн эмиэ кэлэн үлэлээбиттэрэ. Холобур, Комсомольск Амуртан Вера Николаевна Казанина баара. Дьүөгэлии этибит.»
Евдокия Александровнаны учууталым диэн ааттаан сурукпун салгыым. Ол курдук кини Алаһыай оскуолатыгар үөрэппит оҕолоруттан биирдэстэрэ мин буолабын. Онон ытыктыыр учууталбыттан Кыайыы 80 сылынан ахтыытын эрэ ылаары буолбакка, ааспыт өттүгэр элбэхтэ көрсүһэн истиҥник кэпсэппиппит.
«Налимскайга 1993 с. орто оскуола аһыллыбыта. Мин элбэх сыл математика учууталынан үлэлээбитим, саабыстаабытым, оҕолору дуобакка үөрэппитим», — диэн Евдокия Александровна салгыы кэпсиир.
Мин учууталбын кытта эрдэтээҥи көрсүһүүбэр «Учууталлар үчүгэйдик үөрэммит эбэтэр үөрэҕэр мөлтөх оҕону умнубакка өйдөөн хаалааччылар. Эн сүүһүнэн ахсааннаах үөрэнээччилэргин үгүстэрин өйдүүргүн сөхтүм», — диэбитим. Учууталым хоруйа манныга: «Үөрэнээччилэрбин бу сыллар тухары истэ-билэ олорон кэллим. Олоххо табыллалларыттан, ситиһиилэриттэн үөрэбин, кылгас үйэлэммиттэри харыһыйабын.»
Кини төрөөбүт нэһилиэгин уруккутун, сис дьонун, чулуу үлэһиттэрин туһунан аҕынна. Налимскай дьиэлэрин тастарыгар араас мастары олордон, бөһүөлэги тупсарыы үлэтэ 1962 с. саҕаламмыт.
Мин (ааптар) 1989 сыл Арҕахтаахтан көһөн кэлэн, ССКП оройкуомугар үлэлээбитим. Оччолорго Налимскайга кутуу суол оҥоһуллан, куорат олохтоохторун үүт аһынан хааччыйыы кыаллыахтааҕын туһунан араас таһымнаах мунньахтарга элбэхтэ да этиллибитэ.
Учууталым Евдокия Александровнаны кытта өйбүтүнэн-санаабытынан бэркэ тапсан кэпсэтиибит түмүгэ маннык: Байды нэһилиэгэр ынах сүөһү, сылгы элбииригэр уонна бу кэлэр сайын, күһүн бөһүөлэги биллэрдик тупсарарга чопчу былааннаах, күүстээх үлэ тэриллэригэр баҕардыбыт.
Учууталым кырдьар сааһыгар соҕотохсуйбат. Бэйэтэ бэлиэтээн этэрин курдук, салгыы киниэхэ көмөлөһүөх, кинини өйүөх сиэн балыстара, бырааттара, аймахтара элбэхтэр.
«Кырдьыы, ыарытыйыы, эмтэнии, балыыһаҕа сытан «абырахтаныы» биллэн турар баар. Быйыл өссө толору хааччыллыылаах саҥа кыбартыыраланным», — диэн кини билиҥҥи олоҕун кэпсээтэ.
Күндү Евдокия Александровна! Эйиигин сэрии кэмин оҕотун, улахан учууталы Кыайыы 80 сылынан истиҥник эҕэрдэлиибин. Бары үтүөнү баҕарабын. Бүгүҥҥү сурукпун-бичикпин поэт П.А. Еремеев-Бүөтүр Байды ырыа буолбут хоһоонунан күүһүрдэбин.
Оҕо сааспыт доҕоро
Учууталбыт биһиэнэ
Үйэлэргэ өйдөнөр
Үтүөлээххин биһиэхэ.
Оҕо сааспыт аргыһа
Учууталга махтаныах,
Биэрбит билии сиэмэтин
Сиргэ ыһан чэлгитиэх!
Үтүөлээххин букубаар
Кистэлэҥин арыйбыт,
Ааҕар, суоттуур, суруйар
Абылаҥын иҥэрбит.
Баҕар, сааспыт ырааттын
Маҥхайыахтын баттахпыт –
Улаханнык ытыктаан
Учууталы саныахпыт.
Ааптар: Акулина Колесова, Арассыыйа суруналыыстарын Сойууһун чилиэнэ