Саха Өрөспүүбүлүкэтин эпэрэтиибинэй ыстаабын иһинэн тэриллибит анал пууҥҥа биһиги улууспутуттан волонтерунан улуус дьаһалтатын исписэлииһэ Андрей Бережнов үс ый үлэлээтэ.
Кини бу анал байыаннай дьайыыга сылдьар байыастарбытыгар төрдүс төгүлүн көмөлөһөн кэллэ. Сырыытын туһунан бүгүн биһиги ааҕааччыларбытыгар сырдатар.
— Андрей Егорович, анал байыаннай дьайыыга кыттар дьоммутугар куруук ас-таҥас тириэрдэҕин, тугу наадыйалларын ситэҕин. Бу үтүө дьыалаҥ иһин эйиэхэ улууспут дьонун махталларын тиэрдэбит. Бу кэнники сырыыҥ туһунан ааҕааччыларбытыгар кэпсииргэр көрдөһөбүт.
— Улуус дьаһалтатын баһылыга Иван Васильевич Лаптев кэпсэтиитинэн, көмөтүнэн анал пууҥҥа үлэлиир буолбутум. От ыйын 2 күнүгэр мантан айаннаабытым. Сайыҥҥы кэмҥэ балык илдьэр күчүмэҕэйдээх, ол иһин Халымабыт олохтоохторо көмөлөһөн, балык булан, ыыһаан, салгын киирбэт гына оҥорон, биир куул ыыһаммыт балык илдьибитим.
От ыйын 3-гэр сөмөлүөтүнэн Москубаҕа, онтон Мариуполь анныгар Новоазовскайга баар баазаҕа Саха сириттэн икки буолан таксинан тиийбиппит. Бу тирэх пуун элбэх сири (ДНР, ЛНР, Запорожье, Херсонскай уобаластары) хабан үлэлиир. Бу пууҥҥа салайааччы, кыладыапсык, 4 мэхээнньик, 3 суоппар буолан үлэлээтибит. Онно кэлбит баһыылкалары биһиги, суоппардар, ханнык хайысханан айанныырбытынан сүүмэрдээн, аадырастаах дьоммутун булан, кэпсэтэн, чуолкайдаһан баран тиэрдэбит. Тирэххэ баар мэхээнньиктэр «Соколлары» өрөмүөннүүллэр. Сүрүннүүр салайааччыбыт Олег Юрьевич Саранцев — ДНР-га Ил Дархан бэрэстэбиитэлэ.
— Бу дьайыыга кытта сылдьар биир дойдулаахтарбыт дьонноро — төрөппүттэрэ, дьиэ кэргэттэрэ, аймахтара — оҕолоро хайдах сылдьарын, көрсүбүккүн туоһулаһар буолуохтаахтар. Эн байыастарбытын кытта көрсөн кэпсэттиҥ дуо, хайдах-туох сылдьалларый?
— Биир дойдулаахтарбын кытта көрсө, наадаларын ситэргэ үлэлэстим. Хаһыс да сырыым буолан, ким ханан баарын билэбин. Миэхэ бэйэлэрэ да сибээскэ тахсан, билсэллэр, туох наадатын сакаастыыллар. Хомойуох иһин, барыларын кыайан көрсүбэтим. Сорохторун чаастарыттан баралларын бопсоллор, олох көҥүллээбэттэр.
Көрсүбүт дьонум наһаа үөрэллэр, Халымаларын, дьоннорун ахталлар, туоһулаһаллар, сонуну истиэхтэрин баҕараллар.
— Байыастарбыт ордук туохха наадыйаллар эбитий?
— Көтөр аппараттартан көмүскүүр тээбириннэргэ, тепловизорга, хаххалыыр сиэккэлэргэ ордук наадыйаллар. Доруоп сааны, ботуруоннары сакаастыыллар. Көтөр дроннары кус курдук ытан түһэрэллэр, бэйэлэрин, табаарыстарын быыһыыллар.
Пончо курдук тэрил баар, ол киһи итиитин тепловизордарга көрдөрбөт, хаххалыыр. Көтөр аппараттар (дроннар) кыахтара күн-түүн уларыйар, күүһүрэр, саҥардыллар, онтон көмүскэнэр тэрил эмиэ уларыйар.
— Бу сырыыга кимнээх көмөлөһөн эн сыалгын-соруккун ситэргэр күүс-көмө буоллулар?
— Мин айанныырбар улууспут пуондатыгар 600 тыһыынча курдук харчы баара, онон дрон чугаһаатаҕына биллэрэр, дрон кэллэҕинэ радиопомеханы биэрэн чугаһаппат сэптэри атыылаһан тиэрдибитим. Антах сырыттахпына, А.П. Явловская урбаанньыттары кытта хомуйбут 150 тыһыынча көмөлөрүн туһаммытым, онно саа ботуруоннарын, генератордары, рациялары ылан биэртим.
Алексей Сивцев дьиэ кэргэнэ, Алаһыай эр дьонун «Эркин» түмсүүтэ холбоон 100 тыһыынчаны ыыппыттара, онон эмиэ генератордары, пауэрбааннары, рациялары, пончолары, уо.д.а. атыыласпытым. «КЕН и Компаньон» салайааччыта Е.Н. Константинов куруук көмөлөһөр, туохха наадыйарбын сонно толорон иһэр. Саллааттарбытыгар да быһа күүс-көмө буолар.
— Ааҕааччыларбытыгар тус санааҕын тиэрдэргэр көрдөһөбүт.
— Улуус салалтата аспыт анал пуондаҕа көмө буолан, харчы киллэрэр дьоммутугар барыларыгар улахан махталбытын биллэрэбит. Ордук оскуола, уһуйаан, балыыһа үлэһиттэрэ, биирдиилээн дьон, биэнсийэлээхтэр дьоһун күүс-көмө буоллулар. Бу көмө тохтообокко ыйын ахсын пуондабыт туолан иһэрэ олус наадалаах. Хас биирдии солкуобайгыт эр бэртэрбитигэр Кыайыыны ситиһэллэригэр, бу байыаннай дьайыыттан тыыннаах эргиллэллэригэр күүс-көмө буоларын хас биирдиибит өйдүөхтээх. Эрэллээх тыыл — Кыайыыга эрэл. Сэтинньи ыйга эмиэ бу курдук айанныырга былаанныыбын. Билигин да саллааттарбыт куруук хаһан кэлэрбин ыйыталаһаллар, антах сылдьар дьоҥҥо төрөөбүт дойдуларын кытта сибээстиир киһи баар буолара санааларыгар да үчүгэй быһылаах.
— Андрей Егорович, кэпсэтииҥ иһин махтал. Тус бэйэҕэр доруобуйаны, дьолу баҕарабыт. Дьон махтала, үтүө санаата эйиэхэ күүскэр күүс эптин, сыалыҥ-соругуҥ туоларыгар кынаттаатын.
Ааптар: Светлана Третьякова