Ааспыт нэдиэлэҕэ У.А.Винокурова аатынан улуустааҕы кииннэммит бибилэтиэкэ мадьыалынай ааты сүгэн үөрүүлээх быһыыга-майгыга арыллыбыта. Бу бырайыак төһөлөөх сыралаах үлэнэн ситиһиллибитин салайааччы бэйэтэ эрэ билэн эрдэҕэ… Онон хаһыаппыт бүгүҥҥү нүөмэригэр, улуус уопуттаах салайааччыларыттан биирдэстэрин, СӨ култууратын туйгунун, үлэ бэтэрээнин, кииннэммит бибилэтиэкэ дириэктэрин Людмила Николаевна Нифонтованы уонна кини айымньылаах үлэтин кытта билсиэххэ.
-Людмила Николаевна, бибилэтиэкэбит «мадьыалынай» статустаах буоларын ситиспиккитинэн эҕэрдэлиибин! Бастатан туран ааҕааччыларбытыгар бэйэҕит тускутунан билиһиннэриҥ, манна кэлэн олохсуйбуккут ыраатта, быһыыта…
-Мин Сунтаар улууһун Бордоҥ нэһилиэгиттэн төрүттээхпин. Бэйэбин өйдүөхпүттэн кинигэ аргыстаах сылдьарым, ааҕарбын олус сөбүлүүрүм, бибилэтиэкэр буолар баҕа санаалааҕым. Бу санаабынан салайтаран, 1981 сыллаахха Кемероватааҕы култуура үнүстүүтүн библиотечнай факультетын үөрэнэн бүтэрбитим. Сонно, Култуура Министиэристибэтин анааһынынан, манна, оҕо бибилэтиэкэтигэр үлэлии кэлбитим. Миигин кытта улуустааҕы бибилэтиэкэҕэ Уус Алдан Кэптэнититтэн төрүттээх Розалия Петровна Петухова үлэлии кэлбитэ. Биһигини А.Г.Слепцова, Е.А. Жиркова, Е.Т. Саввинова үөрэ-көтө көрсүбүттэрэ. Бастаан олорор дьиэ суоҕуттан көстүүнэйгэ олорбуппут, үлэлиир дьиэлэрбит оһоҕунан оттуллаллара. Оҕо бибилэтиэкэтэ, улуустааҕы бибилэтиэкэттэн туһунан турара. Ол курдук эбийиэктэн эбийиэккэ көһөн, туох усулуобуйа баарынан, үлэбитин өрө туппуппут. 1997 сыллаахха сэбиэдиссэйинэн, онтон 2002 сыллаахха дириэктэринэн анаабыттара. Онон анал идэбинэн үлэлээбитим 45 сылыгар барбыт, салайааччынан үлэлээбитим номнуо 23 сыл буолбут эбит.
-Бибилэтиэкэ үлэтин таһынан араас куруһуоктар да ситиһиилээхтик үлэлииллэрин көрөбүт-истэбит. Уопсайынан, үлэ барыла каадыртан олус тутулуктаах буоллаҕа…
Оннук, үлэ тахсыыта — каадыр айымньылаах үлэтиттэн тирэҕирэр. Күн бүгүн бибилэтиэкэбит 20 үлэһиттээх. Маны сэргэ 9 филиаллаахпыт, ол эбэтэр хас биирдии нэһилиэккэ бибилэтиэкэлэр бааллар. Бибилэтиэкэлэргэ бары анал идэни баһылаабыт, үлэлэрин сөбүлүүр, хас биирдиилэрэ ураты хайысхалаах, үүнэр-сайдар баҕалаах кыргыттар үлэлииллэр. Билигин икки бибилэтиэкэр кэтэхтэн үрдүк үөрэххэ үөрэнэ сылдьаллар. Үгүс филиалларбыт култуура кииннэрин иһинэн үлэлииллэр.
Бибилэтиэкэбитигэр аан маҥнай 1995с. учуутал-биолог А.В.Стручкова уонна СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ Е.Т.Саввинова салайыыларынан «Оҕуруотчут» куруһуок тэриллибитэ. Онтон А.И.Винокурова көҕүлээһининэн «Бэтэрээн кулууп», «Дайыы» литэрэтииринэй түмсүүлэр тэриллэн үлэлииллэр. Е.С.Лаптев, П.А.Еремеев үлэлиир кэмнэригэр элбэх кинигэ бэчээттэнэн тахсыбыта. 2013 сыллаахха М.И.Афонина саҕана тэриллибит «Көмүс сүүтүк» куруһуок билигин да айымньылаахтык үлэлиир. Ол курдук хас биирдии филиалбыт «Книголюб», «Чүмэчи» уо.д.а. куруһуоктаахтар, култуураны эрэ кытта буолбакка, социальнай суолталаах тэрилтэлэрдиин ыкса сибээстээхтик, ситимнээхтик үлэлиибит.
-Бу сылларга эбийиэккитигэр улахан өрөмүөн үлэтэ ыытылынна. Билиҥҥи экэниэмийэ үйэтигэр бу улахан ситиһии, бу боппуруос хайдах быһаарыллыбытай?
2023 – 2024 сылларга хапытаалынай өрөмүөн ыытылынна. Эбийиэкпит истиэнэтэ, муостата, кырыыһата, ититэр ситимэ, уота-күөһэ саҥардылынна. Маны сэргэ аныгы малынан-салынан хааччылынныбыт. Бу барыта улуус дьаһалтатын баһылыга И.В.Лаптев көмөтүнэн, сөптөөх дьаһалынан, өйөбүлүнэн олоххо киирдэ. Итиэннэ 2023с. СӨ култууратын миниистэрэ А.И.Ноев кэлэ сылдьан, эбийиэкпит балаһыанньатын көрөн-истэн, үгүс улахан бырайыактарга киирсэргэ сүбэ-көмө оҥорон барбыта. Өрөмүөн — мадьыалынай буоларбыт сүрүн тирэҕинэн буолбута. Ол курдук, маннык статус, саҥа эбэтэр улахан хапытаалынай өрөмүөннээх эрэ тэрилтэлэргэ бэриллэр диэн ирдэбилигэр баар этэ. Ол курдук судаарыстыбаттан субсидия көрүллэн, олохтоох бүддьүөтү кытта холбоон, уопсайа 1 380 000солкга, бибилэтиэкэбит саҥа тыыннанан хоту улуустартан биир бастакынан «Модельнай» ааты сүктүбүт. Ис иһигэр киирдэххэ элбэх үлэ барбыта, үгүс сыра ууруллубута. Аҥардас тиэйии-таһыы, биллэн турар, сүрүн кыһалҕабытынан буолар. Түгэнинэн туһанан, малбытын-салбытын буор босхо аҕалтарбыт дьоммутугар, улуус дьаһалтатын баһылыгар И.В.Лаптевка, дьаһалта исписэлиистэригэр А.А.Антипиҥҥа, Ю.К.Третьяковка уонна М.М.Винокуровка барҕа махталбытын тиэрдэбит. «Дьиэ кэргэн» национальнай бырайыак чэрчитинэн саҥа аныгылыы миэбэлинэн, көмпүүтэринэн уо.д.а.хааччылынныбыт. Онон ааҕааччы кинигэни, аны кумааҕынан эрэ буолбакка, интэриниэт нөҥүө электроннай ньыманан эмиэ ааҕар кыахтанна. Манна даҕатан эттэххэ, ааспыт сыл бибилэтиэкэбит, киэн туттар биир дойдулаахпыт, социологическай билим дуоктара, бэрэпиэссэр Ульяна Алексеевна Винокурова аатын сүкпүтэ. Кэлэктиибинэй быһаарыныыбыт олоххо киирбититтэн олус үөрэбит, иккиһинэн — улахан эппиэтинэһи сүгэбит. Бу ааттаныыбыт — үрдүк сайдыыбыт сүрүн кынатынан, тирэҕинэн буолла.
—Орто Халыманы иккис дойду оҥостон олорбуккут номнуо 44 сыл буолбут. Сунтаар курдук сайдыылаах киин оройуонтан кэлэн баран, манна олохсуйуом дии санаабытын дуо?
Дьылҕаҕын сөпкө тайаннахха, барыта буолуохтааҕын курдук буолар эбит. Ол курдук мин оскуолаҕа үөрэнэр сылларбыттан хоту улууска баран олохсуйуом диэн саныыр этим. Кэргэммин, маннааҕы ыччаты, Василий Ксенофотович Нифонтовы кытта, 1982 сыллаахха ыал буолбуппут. Икки уоллаахпыт. Оҕолорум үөрэхтээх, үчүгэй үлэлээх, ыал дьон буолан олороллоруттан «Ийэ дьолун биллим» диир дьоллоохпун. Кэргэним үлэлиир сылларын — ИДьМ анаабыта, билигин бочуоттаах сынньалаҥҥа олорор. Дьолбутун үрдэтэр 6 сиэннээхпит. Онон дьолбор, баҕа санаабын батыһан Орто Халымаҕа кэлбит эбиппин дии саныыбын.
—Дьэ, бу курдук Людмила Николаевна, Сунтаар улууһуттан, оҕо сааһыттан иитиэхтии сылдьыбыт ыра санаатынан, хоту дойдуга, кирпииччэ оһоҕунан оттуллар оҕо бибилэтиэкэтиттэн саҕалаан, туох да тохтоло суох, биир идэҕэ — биир суолунан үлэлээн кэлбит бэриниилээх салайааччылартан биирдэстэрэ буоларын биллибит. Маннык, биир тэрилтэҕэ, атын үйэттэн, олох атын үйэҕэ тиийэр салайааччы аҕыйаҕа буолуо дии саныыбын. Ыалдьыппар быыс булан сэһэргэспитин иһин махтанабын, бу курдук ситиһиилиин сиэттиһэн, кэлэктиипкин кытта үүнэ-сайда, чэчирии тураргытыгар, тус олоххутугар дьолу, саргыны баҕарабын!
Ааптар Саргылана Кокорина