Алтынньы 20 күнэ — суол-иис хаһаайыстыбатын үлэһиттэрин күнэ. Бэлиэ күн чэрчитинэн, бүгүҥҥү хаһыаппыт ыалдьытынан буолар, СӨ «Аартыка суоллара» ХТ Орто Халыматааҕы филиалын начаалынньыга Илья Петрович Моттуев.
— Илья Петрович, тэрилтэ үүммүт кыстыгы төһө бэлэмнээх көрүстэ? Тиэхиньикэнэн хааччыллыы хайдаҕый?
— Быйыл саҥа тиэхиньикэ суох. Ол эрэн тиэхиньикэлэрбит туруктара үчүгэй. Билигин өрөмүөн, саппаас чаас бэлэмнээһин үлэтэ ыытыллар. Бүгүҥҥү күн туругунан үс тыраахтар бэлэм турар. Быйыл суолу 6 тиэхиньикэ оҥоруоҕа. Уопуттаах тырахтарыыстар көҕүлээһиннэринэн, биир тыраахтарга бэйэ оҥоһуу — хаары быһар күрдьэхтээх «клиновый отвал» тиэхиньикэни айан-тутан оҥорон эрэбит. Бу тиэхиньикэ суолу бастаан тэлэргэ, күүстээх тибиилэргэ сүдү күүс буолуоҕа.
— Каадыр боппуруоһугар туох уларыйыы баарый?
— Бу күһүн 3 киһи кылгас кэмнээх үөрэхтээһини ааста. Ол курдук суол үлэһитэ Борис Лаптев, суолу-ииһи оҥорор тыраахтар массыныыһа идэҕэ үөрэннэ. Максим Бандеров «А-2» категорияны ылары ситистэ уонна Сергей Тайшин (перевозка опасных грузов) улахан гуруус тиэйэргэ көҥүлүн болдьоҕун уһатта. Үлэһиттэр билиилэрин, категорияларын хаҥаталлара бу тэрилтэ эмиэ үрдүк ситиһиитинэн буолар. Дьон үлэлиэн баҕалаах, ыарахан үлэттэн, уһун айантан чаҕыйбат. Үөрэххэ кэлэр-барар бырайыастарын, үөрэхтэрин хааһынай тэрилтэ бэйэтэ уйунар.
— Быйылгы дьылга туох саҥа сүүрээн киирдэ?
— Сыл ахсын саҥаттан саҥа, тупсууну салайар уларыйыылары киллэрэргэ дьулуһабыт. Бастакытынан, үлэһит доруобуйатын көрөр-истэр аныгылыы «XPRINTER» аппараат ыллыбыт. Бу тээбириҥҥэ, үлэһиттэр ыраах айаҥҥа турунуохтарын иннинэ сүрэхтэрин, хааннарын баттааһынын, температураларын, харахтарын дабылыанньатын, хааннарыгар арыгы баарын-суоҕун, уо.д.а. ааһаллар. Бу көрдөрүүлэрэ интэриниэт нөҥүө, анал исписэлиистэринэн «Допуск» бэрилиннэҕинэ эрэ айанныыр кыахтаналлар. Онон уолаттар доруобуйаларын урут Орто Халыматааҕы кииннэммит балыыһа суһал көмө отделениятыгар көрдөрбүт эбит буоллахтарына, быйылгыттан хонтуорабыт кэбиниэтигэр киирэн тахсыахтарын эрэ наада буолар. Онон үлэ усулуобуйата тубуста, үлэ хаамыыта түргэтиир диэххэ сөп. Маннык аппараат өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн аҕыйах тэрилтэҕэ бэриллибит. Үөһээ Дьааҥытааҕы кэллиэгэлэрбит, олус туһалаата, үлэ тэтимин түргэтэттэ диэн санааларын үллэстэллэр. Иккис сүрүн уларыйыы эмиэ үлэбит ирдэбилин чэпчэтиэхтээх. Ол курдук Аллараа Халыма Андрюшкино сэлиэнньэтигэр туһунан тиэхиньикэлээх, хонтуоралаах тэрилтэ филиала (Прорабскай учаастак) арыллыахтаах. Онон, биһиги, урут Андрюшкино, ону ааһан Корлыково учаастак суолун кытта оҥорор эбит буоллахпытына, быйылгыттан Арҕахтаахха эрэ диэри суолу тэлиэхпит.
— Үлэ сүрүн былааннарыттан сырдаттахха, туох саҥа сорук турда?
— Үлэбит тэтимэ биллэрин курдук, күн-дьыл туругуттан олус тутулуктаах. Быйыл сирин тоҥорбокко, хойуу хаары эрдэ түһэрэн, сиэннэр бу күҥҥэ диэри ириэнэх сыталлар, муус чараас. Онон 10 күнүнэн хойутуох курдукпут. Сүрүн соруктары сырдаттахха, кэлэр сылтан Аллараа Халымаҕа диэри өрүһүнэн суолу оҥорор былааннаахпыт. Бу бырайыак боппуруоска турбута 5 сыл буолла. Онон чинчийэн, кээмэйдээн оҥорон көрүөхпүт. Урукку кэмҥэ суол оҥоһулла сылдьыбыт эбит буоллаҕына, билиҥҥи үйэ тиэхиньикэтин ыйааһына, аныгы тырааныспар тиэйэр-таһар мала-сала, биллэн турар ыарахан. Урут сырыы баара, онон уруккуттан да булгуччу оҥоһуллуохтаах этэ — диэн өйдөбүл сыыһа дии саныыбын. Оттон Үөһээ Халымаҕа диэри мууһунан суол, былааннаабыппыт курдук 10 туоннаҕа диэри арыллыаҕа. Суоппардар өйдүөхтэрин наада, аллараанан, муус үрдүнэн сырыы, чэпчэки ыйааһыннаах уонна ыарахан гурууһа суох тырааныспарка аналлаах суол буолар. Кэлэр нэдиэлэттэн чугас эргин күөллэр муустарын кээмэйдиир үлэбит саҕаланыаҕа. Бастаан Сылгы Ыытар — Ойуһардаах, Хатыҥнаах суолларыгар үлэ ыытыллыаҕа. Кольцевой суол (Өлөөкө Күөлэ-Арҕахтаах- Ойуһардаах), улуус дьаһалтата үп көрдөҕүнэ оҥоһуллуоҕа.
— Ааспыт бэлиэ күҥҥүтүнэн, суол-иис хаһаайыстыбатын бары үлэһиттэрин, бэтэрээннэрин эҕэрдэлиибин! Үлэ дьонун уһун унньуктаах сылаалаах айаннара, алгыстаах, араҥаччылаах буоллун!
— Бэлиэ күммүтүн сылын аайы успуорт тэрээһининэн көрсөрбүт. Быйыл ахтар-саныыр кэллиэгэбит, анал байыаннай дьайыы кыттыылааҕа Михаил Созонов – Север сэтинньи 11 күнүгэр олохтон туораабыта биир сыла буоларынан көрө-нара суох бэлиэтээтибит. Бэлиэ күн чэрчитинэн үлэһиттэр «Аартыка суоллара» СӨ ХТ салалтатын аатыттан Махтал суруктары туттулар. Уһуннук үлэлээбит уопуттаах настаабынньыктарбыт, массыныыс Иван Кокорин, маастар Владимир Поличук, мэхээньик Сергей Бубякин уонна ыскылааппыт сэбиэдиссэйэ Светлана Пантелеймоновна Бочуоттаах кырааматанан уонна өйдөбүнньүк чаһынан наҕараадаланнылар.
Сэһэргэһиигит иһин махтанабын, сайдыы суолун тэлэр идэҕитигэр, салайар үлэҕитигэр ситиһиини баҕарабын!
Ааптар Саргылана Кокорина