Манна Орто Халыма куорат үөрэх тэрилтэлэрин уонна ыаллыы сытар Налимскай, Сылгы Ыытар, Ойуһардаах орто оскуолаларыттан уопсайа 132 педагог, 84 оҕо үөрэхтээһини ааста. Сорох салайааччы, педагог үлэтин таһымын көрдөрөн, уопут атастастаһан анал сэртипикээти тутта.
Бөлөх салайааччыта, старшай пэрэпэдэбээтэл Сардана Николаевна Николаева: Биһиги бөлөхпүт «Аартыка учуутала» целевой бырайыак чэрчитинэн кэлэн үлэлээтэ. Мин бырайыак соругунан үөрэх тэрилтэлэрин салайааччыларын, солбуйааччыларын кытта үлэлээтим. Лиэксийэлэр, үөрэх систиэмэтин сокуонугар киирбит уларыйыыларга олоҕуран, докумуону кэмигэр, сөптөөхтүк толорор туһугар ананнылар. Билигин Арассыыйа үөрэхтээһинэ (единое пространство единого процесса) — биир ньыгыл хайысханан үлэлиир кэмэ кэллэ. Ол курдук, Судаарыстыба үрдүнэн биир үөрэх былаанынан, бырагырааматынан, кыраапыгынан үлэлиэхтээхпит. Холобур, балаҕан ыйын 1 күнүттэн, үөрэнээччилэр I чиэппэргэ — 8 , II-с — 8, III-с — 11 уонна IV-с чиэппэргэ 7 нэдиэлэ үөрэнэн, үөрэх сыла ыам ыйын 26 күнүгэр түмүктэниэхтээх. Үөрэх биир ньыгыл бырагыраамалара, «баазабай» эрэ буолбакка, дириҥэтэн бэриллэр предметтэр о.э. математика, нуучча тыла, физика, химия уо.д.а. анал саайтарга киирэн тураллар, онон биир өттүнэн учууталларга чэпчэтии, улахан көмө киирдэ. Иккиһинэн, Арассыыйа үрдүнэн биир учуобунньуктарынан үөрэниэхпит. Бу үөрэх сылыгар 5-11 кылаастарга «История России» предмет кинигэлэрэ тарҕаннылар. Бу курдук бары хайысхаҕа хааччыллыы баран иһиэхтээх. Федеральнай үөрэх барыла улахан кэтэбилгэ турар (бюрократическая нагрузка учителей). Манна учууталлартан, иитээччилэртэн ханнык докумуон, отчуот ирдэнэрэ барыта көстөн турар. Мантан атыны салайааччы да салалта да, ирдиэ суохтаах. Ханнык баҕарар үөрэх надзора анал саайка киирэн көрөр бырааптаах, ол туһунан бирикээс баар. Онон барыта кэмигэр киирэрэ, сайт кэмигэр толоруллара эрэйиллэр. Орто Халымаҕа, истээччилэрбит да этэллэринэн, үлэ-үөрэх интэриниэт мөлтөҕүттэн олус атахтанар, бытаарар эбит. Ол эрэн, салайааччылар, педагогтар, саҥа сүүрээҥҥэ, үрдүк таһымҥа баҕалаахтара көстөр, элбэх этии, баҕа санаа киирдэ. Өссө биир саҥа ирдэбил — оскуола бырайыагынан (Проект школы Министерства просвещения: Самодиагностика) педагогтар бэйэлэригэр сыанабыл туруоруохтаахтар. Бу сыанабыл 8 хайысхаттан турар: магистральнай-5, ключевой-3. Кууруска 19 истээччи сырытта. Н.И.Шарин аатынан Орто Халыматааҕы орто оскуолатын, С.Н.Горохов аатынан Ойуһардаах орто оскуолатын, «Саһарҕа» оҕо уһуйаанын, «Спектр» оҕо дьоҕура сайдар киинин уонна Оҕо ускуустубатын оскуолатын салайааччылара бэйэлэрин бырайыактарын көмүскээн, анал Сэртипикээти ыллылар. Кэллиэгэлэрим да бэлиэтииллэринэн, олус үчүгэй, үрдүк таһаарыылаахтык үлэлээн бардыбыт. Аныгы сырыыга бары нэһилиэктэри хабар сыаллаах кэлиэхпит диэн эрэнэбит.
Эбии үөрэхтээһин хаапыдыратын старшай пэрэпэдэбээтэлэ Елизавета Петровна Дудкина: Эбии үөрэхтээһин, иитии-үөрэтии хайысхатыгар уопсайа 53 педагог үөрэннэ. 10 педагог үлэҕэ-үөрэххэ уопутун көрдөрөн туоһу сэртипикээти ылла. Педагогтар, билиҥҥи ирдэбилинэн ханнык бырагыраамаҕа олоҕуран хайдах үлэлиэхтээхтэрин, бэйэ таһымын сайыннарарга, итиэннэ «Успех каждого ребенка» бырагырааманан «Дорожная карта» оҥорорго үлэлэстилэр. Эбии үөрэхтээһин сайдыытын таһыма каадыртан олус тутулуктаах. Анал идэлээх учуутал тиийбэтэ – ханнык да улууска урут-уруккуттан баар кыһалҕа. Ол эрэн судаарыстыба, идэ таһымын да үрдэтэргэ араас бырагырааманы олоххо киллэрэр. Холобур, «Земскэй учуутал» бырагыраама ситиһиилээхтик үлэлиир, ХИФУ, АКуУҮ үөрэх таһымын үрдэтэргэ, эбии идэни баһылыырга элбэх хайысхалаах үлэ ыыталлар. Истээччилэрим, маннык таһымнаах үөрэхтээһиннэр, улуус таһымнаах профессиональнай куонкурустар элбэхтэ ыытыллаллара буоллар диэн баҕа санааларын эттилэр. Айымньылаах педагог элбэҕэ үөртэ. Маастар кылаастан В.В.Киприянов үлэтин сэргээтим. Кини интэриниэт мөлтөх сиригэр «сетевой» диэн ураты хайысханы тобуларын, төрөппүтү кытта хайдах үлэлиирин сэҥээрдим. Кэлэн иһэр Саҥа дьылынан эҕэрдэлиибин! Саҥаттан саҥа үктэллэр, саҥа бырайыактар олоххо киирэ турдуннар!
Филология каапыдыратын сэбиэдиссэйэ Любовь Николаевна Андросова: Для учителей русского языка и литературы были проведены курсы повышения квалификации по реализации обновленных Федеральных государственных стандартов, по подготовке государственной итоговой аттестации, повышению качества образования. Основной упор сделан выпускникам школ и 9- классникам по ОГЭ, который состоит из трех частей: сжатое изложение, тестовое часть и сочинение-рассуждение. 9-е классы работали по сжатому изложению, сжатию текста. А 11-классники по дальневосточному проекту, рассматривали тестовую часть и основное внимание уделили по итоговому сочинению. Ребята по группам, работали очень активно, разрабатывали свои проекты. Я постаралась передать много материалов по реализации обновленных государственных стандартов, например, определяющих технологии, методы приемов проведения современнных уроков, которые на сегодняшний день являются главными в преподавании русского языка и литературы.
В рамках курсов все педагоги распространили свой опыт, о чем получили сертификаты. Положительно могу отметить работу учителя Налимской СОШ Сарданы Алексеевны Бережновой.
ааптар Саргылана Кокорина