Хоту сир олохтоохторугар аска-үөлгэ сыана ыарааһына тиэйии-таһыы үлэтиттэн тутулуктаах. Аска-үөлгэ сыана үрдүүрэ олохтоохтору өрүү долгутар боппуруос. Олох укулаата уларыйан оройуоҥҥа үгүс сыллар тухары эҥкилэ суох үлэлээн кэлбит «Колымторг» атыы-эргиэн тэрилтэтэ тохтообутун кэннэ саҥа «Якутоптторг» тэрилтэтэ үлэтин саҕалаабыта. Үгүс сыллар тухары кыһыннары-сайыннары удамыр сыаналаах аһынан хааччыйан нэһилиэнньэ убаастабылын ылта.
Якутоптторг 2006 сылтан саҕалаан өрөспүүбүлүкэ олохтоохторун, чуолаан уһук хоту сытар оройуоннары итиэннэ Аартыка олохтоохторун, удамыр сыаналаах аһынан-үөлүнэн хааччыйар биир бөдөҥ тэрилтэ. 2024 сыл алтынньы ыйга СӨ Ил Дарханын ыйааҕар олоҕуран тэрилтэ аата «Аартыкатааҕы атыы-эргиэн логистическай хампаанньа» АУо (АО «АТЛК») диэн саҥардыллыбыта. Тэрилтэ сүрүн хайысхата – ыраах олорор сирдэргэ социальнай суолталаах аһы-үөлү тириэрдии. Хампаанньа сылы эргиччи хоту уонна Аартыка оройуоннарыгар социальнай суолталаах бородуукталары тиэйэр.
Ааспыт нэдиэлэҕэ АТЛК-ҕа баран ичитэх кэриэтэ турар полкалары көрөн 90-ус ыарахан сыллар иччитэхсийбит маҕаһыыннарын санаан ыллым. Кыл түгэн икки ардыгар элбэҕи эргитэ санаан санаам түһэн таҕыста. Өтөрдөөҕүтэ эрэ үлэҕэ киирбит атыы-эргиэн киэҥ уораҕайа иччитэх лааппынан көрөн турара олохпут ыараабытын бэлиэтэ дииригэр тиийэбит.
Бу күннэргэ хаһыат эрэдээксийэтигэр «Хоту сиргэ бородуукта тиэллиитэ салҕаныа дуо?» диэн Виталий Явловскайтан ыйытык сурук киирдэ. Сайыҥҥы уу суолун үлэтэ сабыллара икки ыйга тиийбэт кэм хаалла. Бу кылгас кэм иһигэр социальнай суолталаах бородуукта тиэллиитэ барыа дуо диэн ыйытыыга «Аартыкатааҕы атыы-эргиэн логистическай хампаанньа» АУо дириэктэрин эбээһинэһин толорооччу Светлана Кондакова хоруйдуур.
«2023 сыл күһүнүгэр биһиги тэрилтэбит саҥа киэҥ-куоҥ дьиэҕэ көһөн киирбитэ. Бу иннинэ эргэ уонна тымныы усулуобуйаҕа үлэлээбиппит. Төһө даҕаны үлэлиир усулуобуйабыт уустугун иһин улуус олохтоохторун сибиэһэй уонна удамыр сыаналаах аһынан толору хааччыйан олорбуппут.
Бүгүҥҥү күҥҥэ дойду балаһыанньата уустугун бары билэ-көрө олоробут. Ааспыт сыллардааҕар быйылгы үп тыырыллыыта бары салааҕа кырыымчык. Мантан сиэттэрэн сайыҥҥы ас-үөл тиэллиитэ бүгүҥҥү күҥҥэ ыытыллыбакка турар.
Ирдэбил быһыытынан табаарбыт сылы эргиччи тиэллэр. Ол курдук кыһын-саас массыына суолунан уонна сөмөлүөтүнэн, уу суолунан сайыҥҥы-күһүҥҥү ыйдарга кэлэр. Социальнай суолталаах бородуукталарга бурдук, саахар, ириис, мас арыыта, чэй, мокоруоннар, туус киирэллэр. Ону тэҥэ оҕуруот аһа, үүт, халбаһыы, сымыыт.
Массыына суола баарына нэһилиэктэргэ баар контрагеннар астарын тиэммиттэрэ. Кинилэр биһигини кытары буолбакка Дьокуускайы кытары быһаччы кэпсэтэннэр нэһилиэнньэҕэ туһааннаах аһы атыылаһан ылаллар. Бородуукта сыанатын суол-иис ороскуотун суоттаан тураннар 10-15 % үрдэтиэхтэрин сөп. Сыана үрдээһинин олохтоох дьаһалта бэйэтэ хонтуруоллуур.
Билигин маҕаһыыммытыгар социальнай суолталаах бородуукталартан атыыга ириис, саахар, бурдук, макарон, гречка, туус баар. Ону тэҥэ мүөт, эт кэнсиэрбэтэ, хойутуллубут сгущенай үүт. Сыана кыратык үрдээтэ. Сүрүннээн этэр буоллахха, ирииһи 103,13 солк. ылар эбит буоллахпытына, билигин биир киилэ ирииһи 113,16 солк. атыылаһыахха сөп. Киилэ саахар 125,19 солкуобайтан 141,81 солк. тиийдэ. Оттон биир киилэ бурдук 55,24 солкуобайтан 56,67 солк. тэҥнэстэ.
Маннык балаһыанньа бары хоту улуустарга тирээн турар. Төһө даҕаны үп-харчы боппуруоһа сытыырхайдар уу суола сабыллыар диэри 40 туонна оҕуруот аһа кэлэрэ күүтүллэр. Маны таһынан, кыһыҥҥы айан суола туруор диэри, 100 туонна социальнай суолталаах бородуукта кэлиэхтээх. Онон, санааны эрдэттэн түһэрэр сатаммат».
Ааптар: Анастасия Бережнова
Хаартыска ааптара: Светлана Кондакова